Zakłady Naukowe WIHE

Zakład Radiobiologii i Ochrony Radiacyjnej

Historia


W obecnym kształcie ZRiOR powstał w 1996 r. w wyniku połączenia Zakładu Radiobiologii z Zakładem (Zespołem) Ochrony Radiologicznej. Te ostatnie wywodzą się z kolei z powstałego na przełomie lat 1959/60 i w 1960 r. włączonego do WIHE Ośrodka Ochrony Radiologicznej i Radiobiologii.

Pierwszym kierownikiem Zakładu Radiobiologii OORiR w latach 1961-1971 był kpt. dr med. Stanisław Lipiński. W tym okresie radiobiologia budziła szczególne zainteresowanie ze względu na realne zagrożenie bronią jądrową. Pierwsze prace naukowe przeprowadzane w Zakładzie dotyczyły określenia dawek letalnych (LD50/30 i LD100/30) promieniowania X i gamma u zwierząt laboratoryjnych oraz badań zaburzeń metabolizmu w organizmie zwierząt napromienionych. Ponadto, związki znakowane izotopami promieniotwórczymi wykorzystywano w pionierskich wówczas opracowaniach metod oznaczeń radio-immunologicznych i radiokompetycyjnych. Badano również radioochronne działanie związków tiolowych i dwusiarczków. Tematyka ta została rozszerzona po przejęciu kierownictwa Zakładu w 1971 r. przez płk. prof. dr. hab. Stanisława Bitny-Szlachto. Rozpoczęto badania reakcji komórek macierzystych układu krwiotwórczego na promieniowanie jonizujące, możliwości farmakologicznej modyfikacji tych reakcji oraz biochemicznych skutków promieniowania w układzie krwiotwórczym. Przy Zakładzie istniała pracownia syntezy środków radioochronnych. W 1987 r., po odejściu płk. Bitny-Szlachto na emeryturę, kierownikiem Zakładu Radiobiologii został płk doc. dr hab. med. Krzysztof Chomiczewski.

Pierwszym kierownikiem Zakładu Ochrony Radiologicznej OORiR WIHE był mjr dr Juliusz Derecki, a od 1967 r. mjr dr Zenon Bałtrukiewicz, który kierował Zakładem do przejścia na emeryturę w 1991 r. W 1977 r. do ZOR włączony został Zakład Radiotoksykologii, którym kierował płk doc. J. Derecki. W ZOR zorganizowano 4 dozymetryczne grupy inspekcyjne do kontroli stanu ochrony radiologicznej w jednostkach stosujących ¼ródła promieniowania jonizującego oraz zespół kontroli dawek indywidualnych u osób zawodowo narażonych na działanie tego promieniowania. W wyniku działań inspekcyjno-kontrolnych rozpoznano i usunięto większość nieprawidłowości związanych ze stosowaniem ¼ródeł promieniowania jonizującego w jednostkach podległych MON i MSW: wycofano stosowanie promieniotwórczych farb świecących w przyrządach pomiarowych, zmniejszono narażenie zawodowe pracowników oraz wielkość ekspozycji pacjentów poddawanych działaniu promieniowania, polepszono warunki pracy w pracowniach rentgenowskich i zakładach przemysłowych. W tym czasie systematyczną kontrolą dawek indywidualnych objęto ok. 2 000 osób, a stan ochrony radiologicznej kontrolowano w ok. 200 jednostkach podległych MON i MSW. Utworzono placówkę Centralnej Służby Pomiarów Skażeń Promieniotwórczych, która wykonywała systematyczne pomiary skażeń wody z terenu jednostek wojskowych i mleka z wybranych punktów skupu. Zakład aktywnie działał w okresie zagrożenia radiacyjnego po awarii reaktora w Czarnobylu. Po zorganizowaniu radiacyjnego nadzoru inspekcyjno-kontrolnego w Siłach Zbrojnych przystąpiono do tworzenia bazy naukowej ZOR. Rozpoczęto badania nad radiotoksycznością i zagrożeniem radiacyjnym pochodzącym od poszczególnych radionuklidów oraz mieszaniny produktów rozszczepienia i lantanowców, oceniano biologiczną skuteczność neutronów i procesy odnowy popromiennej w przewodzie pokarmowym, poszukiwano metod usuwania skażeń wewnętrznych i osłabiających szkodliwe działanie promieniowania jonizującego, badano skuteczność środków radioochronnych w pakiecie indywidualnym i opracowano zalecenia do modyfikacji tego pakietu. W 1991 r. Zakład Ochrony Radiologicznej przemianowano na Zespół Ochrony Radiologicznej, którym – do przejścia na emeryturę w 1996 r. – kierował płk dr farm. Andrzej Petruczenko. W 1996 r. do Zespołu Ochrony Radiologicznej przyłączono Zakład Radiobiologii (powstała z niego Pracownia Patomorfologii Radiacyjnej, kierowana przez płk. prof. K. Chomiczewskiego) i utworzono Zakład Ochrony Radiologicznej i Radiobiologii, w 2001 r. przemianowany na Zakład Radiobiologii i Ochrony Radiologicznej; obowiązki Kierownika ZORiR objął doc. dr hab. n. med. Marek K. Janiak, który – po ponownym wstąpieniu do zawodowej służby wojskowej w 1999 r. – kieruje Zakładem do chwili obecnej.